آیا علم یعنی سخن قطعی و درست؟

1-

بارها دیده ایم که دانشمندان علوم مختلف، مطلبی را بعنوان یک کشف علمی عنوان کرده اند و بعد از مدتی، آنرا رد کرده و مطلب جدیدی بجای آن می نشانند. مرتبا گزاره های قدیم را تغییر یا حتی رد می کنند و هر بار، افراد گمان می کنند که این حرف، علمی است و بنابراین لزوما حرف درست و دقیقی است.

اما همینکه شاهد این تغییر در آراء علمی هستیم، خود گواه است که ما در علم، حرف دقیق و همیشه درست نداریم. پس وقتی می گوییم یک سخن، علمی است، بدین معناست که الان و در زمان حال، نسبت به گزاره های قبلی، درست ترین و دقیق ترین است.

2-

از این تصور خطا که گویی علم، سخن درست و دقیق می گوید، دو گروه متضاد، سوء استفاده می کنند. در تعارضاتی که بین علم و دین رخ می دهد، گروه دیندار، برای دفع تضاد، می گویند که سخن علمی شما، دائما در تغییر است و معلوم نیست کشف امروز تان درست باشد پس علم، اعتباری برای حرف زدن ندارد. گروه دیگر می گوید علم یعنی سخن درست و دقیق، پس وقتی خلاف دین شد، گویی دین را مغلوب کرده است.

3-

بمعنای ساده و روشن اگر بخواهم علم را تعریف کنم، چنین است که یک پژوهشگر، در حیطه علمی خودش، بر اساس قواعد مشخصی که در حیطه آن علم، مورد پذیرش است، اقدام به یک تحقیق میکند و به این نتیجه می رسد که "الف ب است". در مقابل، منتقدین، می گویند اگر خلاف این را نتوانستیم تایید کنیم، آنگاه میگوییم که ادعای شما رد نشد و فعلا قابل استناد است. دقیقا در همین حد. بیشتر نه.

نمیگویند اگر خلاف گزاره شما رد شد، گزاره شما اثبات می شود بلکه می گویند گزاره شما، فعلا رد نشد و قابل تایید است. سخن از اثبات نیست. سخن از درستی قطعی نیست.

نتیجه:

گزاره علمی، گزاره ای است که اولا به روش های مشخص و قابل قبول علمی تهیه شده باشد و دوم اینکه خلاف آن تایید نشده باشد و بر آن اساس، خودش رد نشده باشد.

4-

اما از این ویژگی که در علم وجود دارد، آیا می توان نتیجه گرفت که علم قابل اعتماد نیست؟ چونکه گزاره علمی، تنها هنرش در این بود که فقط تا الان رد نشده است و هیچ معلوم نیست فردا رد نشود.

پاسخ این است که این امر، نه بعنوان یک نقص، که بعنوان ویژگی علم است و علم، آن اندازه هنرمند است که با همین ویژگی اش که فروتنانه خودش به آن اذعان می کند، بیشترین دستاورهای دنیوی را برای بشر به ارمغان آورده و بیماری های بی شماری را درمان کرده و تجهیزات بی شماری به انسان ها داده است و الی آخر.

این است که علم، ادعای همه فن حریف بودن ندارد، ادعای استغنا و بی نیازی از سایر معارف ندارد، ادعای کشف و اثبات خدا و دنیای ورای دنیای فیزیکی را ندارد، ولی بهترین و کاراترین و اثربخش ترین معرفت انسانی در کشف و فهم و تبیین دنیای مادی است.

در آستانه 36سالگي!...